fbpx
Tư vấn: 0909.189.211

Đá Quý Ruby

Ruby là một loại đá ngọc màu đỏ thuộc nhóm đá corindon, có thành phần hoá học là Al203. Ruby kết tinh trong tinh hệ ba phương.

Ruby có độ cứng đạt cấp 9 theo bảng độ cứng Mohs, chỉ thua kim cương. Tỷ trọng 3,96-4,05. Cát khai kém, thường thấy có các vết khía song song các mặt cơ sở và mặt thoi, vết vỡ vỏ sò đến không đều. Ánh thuỷ tinh đến kim cương. Màu vết vạch: trắng. Chiết suất 1,762-1,778.

Màu của ruby là hồng, đỏ nhạt, đỏ sẫm. Nguyên nhân tạo màu đỏ của ruby là do hàm lượng Cr ở trong thành phần hoá học của nó. Nếu Cr2O3 bằng 0,03% thì cho màu hồng sáng, bằng 0,04% thì cho màu hồng đậm và bằng 0,1 % thì cho màu đỏ tuyền.

Trên thị trường, ruby màu đỏ tuyền, được gọi là ruby máu bồ câu, là loại có giá trị rất cao, thậm chí còn đắt hơn cả kim cương.

ĐẶC TÍNH CHUNG CỦA RUBY

Loại hình: Khoáng vật

Công thức hoá học: Oxyt alumin có crôm Al2O3,Cr

Màu sắc: Đỏ, có thể đỏ nâu, đỏ tím, đỏ hồng.

Tinh hệ: Ba phương.

Dạng quen: Lăng trụ và các hình ghép.

Cát khai: Không.

Vết vỡ: Vỏ sò đến không đều.

Độ cứng: 9.

Ánh: Thủy tinh

Vết vạch: Trắng.

Độ trong: Trong suốt đến đục

Tỷ trọng: 4,0.

Chiết suất: 1,762-1,778.

Phát quang: Mạnh, đỏ.

Điểm nóng chảy: 2044°C.

Đá Ruby - Trang sức Ankara

NGỌC RUBY

Ruby trong suốt thường được mài facet. Hình dạng của các viên ngọc ruby mài có thể là các hình khác nhau phụ thuộc vào hình dáng ban đầu của viên đá thô. Có thể là hình tròn, quả lê, oval, quả trám, tam giác, chữ nhật xén góc hoặc các hình khác.

Những đá ruby không trong suốt chỉ có thể chế tác kiểu cabochon (gọi là mài khum). Trong loại này có thể thấy các hiệu ứng sao, hiệu ứng mắt mèo. Trong các hiệu ứng kể trên thì hiệu ứng sao xuất hiện nhiều hơn và thường được gọi là ruby sao. Ruby sao là do sự phản xạ cùa ánh sáng từ nhiều bao thể hình kim của khoáng vật rutil có trong đá ruby. Các hình sao có thể là 6 cánh, 12 cánh tuỳ thuộc vào các bao thể rutil sắp xếp như thế nào trong ô mạng tinh thể của ruby.

Đá ngọc ruby được hình thành trong môi trường tự nhiên nên không thể tinh khiết tuyệt đối. Trong ouá trình hình thành tự nhiên đó, viên đá ngọc thường có lẫn các tạp chất khác, các bao thể.

Ruby được vinh danh là đá sinh nhật tháng 7 và là biểu tượng cho sự hùng mạnh sung mãn và niềm tin chiến thắng.

RUBY TRÊN THẾ GIỚI

Từ thời Thượng cổ người ta đã biết và tôn sùng đá đỏ. Cách đây 2.500 năm người ta đã phát hiện và khai thác ruby ở Sri Lanka và Myanmar. Ruby đẹp màu đỏ máu bồ câu của Myanmar được tôn sùng là “các giọt máu từ Trái tim của Mẹ Trái Đất” thiêng liêng vô cùng.

Viên đá ruby nặng 2.967 carat đã được tìm thấy vào năm 1934 ở Sri Lanka. Ở Mogok (Myanmar) cũng tìm thấy viên đá ruby đẹp nặng đến 400 carat.

Ngoài Sri Lanka và Myanmar, người ta còn tìm thấy ruby ở nhiều nước khác như Thái Lan, Campuchia, Việt Nam, Ấn Độ, Afghanistan, Brazil, Mỹ, Nga, Úc,…

Nhiều viên đá ruby đẹp đã gắn với tiểu sử của các vua chúa và của hoàng gia phong kiến.

Nhiều mỏ ở Pegu của Thái Lan đã sản xuât nhiều viên ruby đẹp. Nhà vua Burnah đã từng khoác áo hoàng bào có đính các viên ruby to toả sáng lấp lánh kể cả trong đêm tối. Người ta đồn đức vua còn sở hữu viên ngọc ruby nặng hơn 1.000 carat, to như quả trứng gà.

Trên vương miện của vua xứ Bohemia có viên ngọc ruby to ghi danh năm 1346. Hiện nay viên ngọc này được trưng bày ở Bảo tàng Praha, CH Séc.

Trên vương miện của Catherine II nước Nga cũng có viên ngọc ruby tuyệt hảo nặng 398,72 carat. Hiện lâu đài Armure ở Matxcơva đang lưu giữ báu vật này.

Bảo tàng Anh Quốc ở London trưng bày viên ngọc ruby nổi tiếng của ngài Edwards, toàn quyền Ấn Độ trước kia.

Viên ngọc ruby mài cabochon nặng 138 carat của ngài Rosser Reeves thời xưa hiện đang được lưu giữ tại Viện Smithsonian ở Washington, Mỹ.

Viên ruby sao Rosser Reeves
Viên ruby sao Rosser Reeves

RUBY NHÂN TẠO

Ruby là loại ngọc hiếm, quý, có giá trị rất cao. Ruby thiên nhiên ngày càng hiếm nên người ta đã cố gắng tìm cách tạo ruby trong phòng thí nghiệm. Hơn 100 năm qua, người ta đã nghiên cứu tổng hợp ruby. Từ đầu thế kỷ 19, các nhà khoa học Pháp đã cấy nuôi được tinh thể ruby và dùng chất trợ dung chì để tổng hợp các tinh thể ruby với số lượng lớn. A.Verneuil là nhà hoá học người Pháp đề xuất một phương pháp tổng hợp ruby có kết quả nhất là phương pháp nóng chảy trong ngọn lửa, sau này gọi là phương pháp Verneuil.

Phương pháp Verneuil sử dụng ngụyên liệu ban đầu là oxyt nhôm tinh khiết. Bột oxyt nhôm được đổ vào một bình từ từ rơi xuống qua một ngọn lửa nóng tới 2.200°C được thổi liên tục bằng hỗn hợp oxy – hydro. Tại đáy bình trên giá đỡ sẽ xuất hiện thỏi corindon dần dần được kết tinh… Bằng cách này, cứ sau 4 giờ sẽ được một thỏi corindon dài khoảng 40 – 80 mm, nặng cỡ 200 – 500 ct. Muốn tạo thỏi corindon có màu khác nhau, người ta sẽ bỏ thêm các chất tạo màu khác nhau (Cr, Fe Ti, Ni, V) vào bột oxyt nhôm với các tỷ lệ thích hợp. Qua đó ta sẽ có các tinh thể ruby, saphia nhân tạo khá hoàn chỉnh và với các cỡ kích thước khác nhau. Bằng phương pháp Verneuil, ngày nay người ta có thể tạo ra ruby nhân tạo tinh thể lớn nặng hàng trăm carat.

Quan sát viên đá ngọc dưới kính hiển vi ngọc học, người ta sẽ thấy rõ sự khác nhau giữa hai loại đá ruby tự nhiên và nhân tạo. Đó là:

  • Đường sinh trưởng trong đá tự nhiên luôn thẳng hoặc gấp khúc, còn trong đá tổng hợp là đường cong.
  • Bọt khí trong đá tổng hợp phân bố thành dải vuông góc với đường sinh trưởng.
  • Bao thể cũng là tiêu chí quan trọng để phân biệt ruby tự nhiên và nhân tạo.

Ngoài phương pháp nóng chảy trong ngọn lửa. Người ta còn áp dụng các phương pháp chất trợ dung, phương pháp nhiệt dịch để tổng hợp ruby.

Nói chung tiêu chí chính để phân biệt đá ngọc thiên nhiên và đá ngọc nhân tạo là di tích, môi trường thành tạo để lại trong đá. Đó là các đặc điểm bên trong như dấu hiệu sinh trưởng và các bao thể. Các phòng kiểm nghiệm đá ngọc sẽ giúp ta phân biệt rõ đá ngọc tự nhiên và đá ngọc nhân tạo.

RUBY SAO

Ruby sao là một biến thể hiếm có của ruby. Đây là một hiện tượng tự nhiên kỳ thú của đá ngọc. Nhìn viên ngọc ruby sao, ta thấy rõ hình sao 6 tia (hoặc 12 tia) lấp lánh rất ấn tượng trên nền ruby màu đỏ tươi.

Ruby sao - trang sức phong thủy Ankara
Ruby sao – Trang sức phong thủy Ankara

Trong quá trình hình thành, đá ngọc ruby có thể có các bao thể rutil bên trong. Các tinh thể rutil này được sắp xếp theo trình tự nhất định. Khi ánh sáng mặt trời (hoặc ánh sáng điện dây tóc) chiếu vào viên đá, các tinh thể rutil bên trong viên đá sẽ phản xạ lại thành các tia của ngôi sao rất ngoạn mục.

Các viên ngọc ruby sao thường không được trong suốt và phải được mài cabochon mới có thể thấy được các hiện tượng sao. Ruby sao rất hiếm gặp, đặc biệt là viên ngọc vừa có sao đẹp, vừa có màu đỏ tươi đều. Như vậy, giá trị của ruby sao phụ thuộc vào hai yếu tố: mức độ lộ rõ, sắc nét của cánh sao: màu đỏ nền của ruby.

Việc gia công chế tác viên ruby sao rất quan trọng và quyết định độ cân đối của viên ruby sao.

Nghệ nhân chế tác phải nghiên cứu lựa chọn các mặt mài cabochon để viên ngọc có ngôi sao cân đối hài hòa đẹp mắt.

Ruby thường có màu đỏ tươi đẹp, nhưng ruby sao có màu đỏ tươi đẹp rất hiếm và đắt giá. Ruby sao thường có màu đỏ hồng, đỏ tía hoặc đỏ nâu.

Nguồn cung cấp ruby sao thường có từ các mỏ ở các nước Myanmar, Sri lanka, Ấn Độ, Châu Phi, Việt Nam, Thái Lan, Afghanistan, Pakistan, Australia, Campuchia, Mỹ, Nga.

NHỮNG VIÊN RUBY SAO NỔI TIẾNG THẾ GIỚI

Ruby sao Delong

Ruby sao Delong có 6 tia sao trên nền màu đỏ tươi, nặng hơn 100 carat, được phát hiện vào đầu thế kỷ 20 ở mỏ Mogok, Myanmar. Đậy là viên ruby sao đẹp vằ lớn nhất được tìm thấy trên thế giới.

Viên ruby sao này có lịch sử rất thú vị. Các thợ mỏ ở Mogok phất hiện ra viên đá ruby sao vào đầu thế kỷ 20. Đầu năm 1937, Martin Leo Ehormann đã sở hữu được viên đá, sau đó bán lại cho Hagging Delong với giá 21.400 USD. Viên đá được đặt tên là ruby sao Delong và được hiến tặng cho Bảo tàng lịch
sử tự nhiên Mỹ.

Bảo tàng lịch sử tự nhiên Mỹ luôn bày cặp đôi ruby sao Delong với viên ngọc sapphire sao màu xanh nổi tiếng “Star India”. Cặp đôi ngọc Quý hiếm nổi
tiếng này trở thành cặp đôi hoàn hảo trong các cuộc triển lãm hội chợ ngọc quốc tế.

Năm 1964, nhóm kẻ trộm do Jack Rowland Murphy cầm đầu đã rình mò và lấy trộm được cặp đôi ngọc này cùng với các viên ngọc khác của bảo tàng. Ngay lập tức, cơ quan an ninh Mỹ lập chuyên án truy lùng bọn trộm và Murphy cùng đông bọn đã sa lưới pháp luật với mức án ba năm tù giam và phải hoàn lại các viên ngọc quý. Câu chụyện các viên ngọc quý bị đánh cắp đã được dựng thành phim rất ăn khách tại HolỊyvvood năm 1975, vào vai chính đóng Murphy là diễn viên điện ảnh Don Stround.

Viên ruby Rosser Reeves

Viên ruby Rosser Reeves cân nặng 138,7 carat, là một trong những viên ruby sao lớn và đẹp nhất thế giới.

Viên ngọc ruby có nguồn gốc từ Sri lanka, được Rosser Reeves hiến cho bảo tàng Smithsonian năm 1965.

Viên ruby sao Midnight

Viên ngọc này nặng 116,75 carat, là một phần của bộ sưu tập đá ngọc của Viện Bào tàng lịch sử tự nhiên New York, Mỹ.

Viên Ruby sao Midnight
Viên Ruby sao Midnight

Viên ruby sao Bharany

Viên ruby sao Bharany có khối lượng 27,62 carat được mài cắt cabochon hình oval vòm cao, có màu đỏ tia sáng
chói đẹp rực rỡ với hình sao 6 cánh lung linh huyền ảo.
Đây là một trong những viên ruby sao đẹp nhất thế giới, với độ hài hòa giữa màu nền đỏ và sao 6 cánh gần như hoàn thiện. Viên ngọc có hơn 100 tuổi được tìm thấy ở Myanmar, đất nước của những viên ngọc huyền thoại.

Gia đình Bharany gồm những nhà buôn và những nhà sưu tập trang sức cổ, hàng dệt may và đồ cổ nghệ thuật, được thành lập vào đầu thế kỳ 20 ở Calcuta, Ấn Độ. Năm 1976, trong một cuộc triển lãm tại Calcuta. Bharany đã được trao huy chương vàng cho bộ sưu tập độc đáo vê đá ngọc.

Viên ruby sao Bharany sau này được Hoàng gia Louis XV sở hữu vào bộ sưu tập đá ngọc nổi tiếng thế giới đặt tại Arizona.

Viên ruby sao Bharany
Viên ruby sao Bharany

Viên ruby Hoàng Đế

Tháng 7/2009, đã xuất hiện viên ngọc “Báu vật triệu đô” ruby sao Hoàng Đế tại Ruby Plaza Hà Nội nhân dịp kỷ niệm 2 năm sinh nhật Ruby Plaza, một trung tâm trang sức lớn nhất Việt Nam.

Viên ngọc nặng 15,75 carat với sắc đỏ ngôi sao 6 cánh lộng lẫy, đã được giới ngọc học đánh giá cao về chất lượng và vẻ đẹp hài hòa hiếm có. Nhà đấu giá hàng đầu thê giới Christie s đã đánh giá đó là viên ngọc có giá trị hàng đầu thế giới. Xuất xứ của viên ngọc tuyệt hảo này chính là từ vùng đá ruby nổi tiếng Lục Yên của Việt Nam.

Năm 1988, ở nhà đấu giá Sothebys, một viên ruby 16 carat đã được bán với giá 227.301 USD cho I carat. Cũng tại Sothebys, tháng 5/1995, viên ruby Myanmar 27,37 carat bán được 4 triệu USD (146.145 USD cho I carat).

RUBY VIỆT NAM

Mùa thu năm 1987 rộ lên việc phát hiện và đào bới đá đỏ ở Lục Yên (Yên Bái) và cuối 1989 lại phát hiện thêm ruby ở Quỳ Châu (Nghệ An). Sau đó không lâu, Việt Nam đã trở thành địa danh được các nhà nghiên cứu và kinh doanh đá quý thế giới quan tâm.

Các thương gia Thái Lan là những người nước ngoài đầu tiên có mặt tại Việt Nam vì mục đích tìm kiếm cơ hội đầu tư kinh doanh ngọc ruby. Hàng ngàn người từ các địa phương khác nhau trong nước cũng đua nhau đến các vùng mỏ ruby Lục Yên, Quỳ Châu để tìm vận may đổi đời với hy vọng đá đỏ”. Và nhiều cảnh ngộ đã xảy ra. Một số người bỗng chốc giàu lên vì đá đỏ, nhưng có hàng trăm người tiền mất tật mang, khuynh gia bại sản cũng vì đá đỏ.

Một số đề tài nghiên cứu khoa học về tiềm năng đá ngọc ở Việt Nam đã được Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản thực hiện. Nhiều dự án tìm kiếm thăm dò đá đỏ đã đuợc Cục Địa chất và Khoáng sản tiến hành. Các xí nghiệp, công ty khai thác đá đỏ đã được thành lập. Thậm chí Chính phủ còn thành lập Tổng Công ty Đá quý và Vàng Việt Nam, là Tổng Công ty lớn để tiến hành nghiên cứu và khai thác đá quý, vàng ở Việt Nam. Bên cạnh đó, nhiều xí nghiệp liên doanh với nước ngoài như Việt – Thái, Việt – Nga… cũng ra đời để thăm dò khai thác đá quý. Đồng thời nạn quặng tặc, ruby thổ phỉ đã hoành hành trong nhiều năm trời.

Qua đó, một số người lạc quan cho rằng tiềm năng đá ruby của Việt Nam có giá trị kinh tế so sánh với dầu khí của Việt Nam?

Sau một thời gian rầm rộ triển khai nghiên cứu, tìm kiếm, thăm dò, khai thác đá quý  Yên Bái và Nghệ An và một số nơi khác, thực chất tài ngụyên đá quý của Việt Nam đã dần lộ rõ.

Đến nay các nhà địa chất đã khoanh được bốn vùng ở Việt Nam có tiềm năng ruby-saphir, đó là:

  • Lưu vực sông Hồng
  • Lưu vực sông Mã
  • Vùng Qụỳ Châu – Quỳ Hợp
  • Vùng Tây Nguyên

Đá ruby – sapphir lưu vực sông Hồng

Lưu vực sông Hồng kéo dài theo phương tây bắc – đông nam, được giới hạn bởi sông chảy vê phía đông bắc và dãy núi Hoàng Liên Sơn ở phía tậy nam. Địa hình ờ đây là vùng núi cao – trung bình, được nâng lên và phân cắt mạnh mẽ dọc dãy núi Con Voi, sườn đông bắc Hoàng Liên Sơn và thấp dần xuống gồm những khối núi trung bình – thấp dạng cánh cung vùng hạ lưu bên trái sông Đà.

Trong lưu vực sông Hồng từ tây bắc xuống đông nam, ở bờ trái sông Hông có cụm mỏ ruby – saphir Lục Yên, Trúc Lâu, Tân Hương và điểm saphir Ngòi Hóp. Ở bờ phải sông Hồng có điểm ruby – saphir Làng Giàng.

Cụm mỏ ruby – sapphire Lục Yên

Trong khu vực Lục Yên đã phát hiện được các điểm và mỏ ruby saphir ở Làng Thoác. Yên Thăng, Đoang Bóc, Vĩnh Đồng, Khoan Thống, Ngước Ngập, An Phú, Phai Chạp, Đá Trăng, Tân Lập, Lũng Câu, Him On, Khâu Nghiêm, Vòng Sao, Lâm Đồng… Cụm mỏ này phân bố trên diện tích 600 km2, tạo thành một dải kéo dài 60 km từ Quyết Thắng đến Yên Bái, rộng 10 km.

Ở khu vực này đã tìm thấy ruby, saphir trong đá hoa, trong syenit. Ruby ở đây có dạng lăng trụ sáu phương tháp cụt, hình tang trống, màu đỏ sắc hồng, từ trong suốt đến nửa trong suốt, kích thước từ 1,5 đến 30mm. Saphir ở đây có dạng lăng trụ sáu phương, hình thùng tô-nô, màu xanh loang lổ, hồng tím, da cam, vàng nhạt,…

Tích tụ ruby, saphir có giá trị công nghiệp nằm trong trầm tích deluvi – aluvi, aluvi, trong thung lũng sông suối và hố sụt karst. Đặc điểm chung của ruby trong sa khoáng ở đây là có dạng tháp đôi sáu phương, lăng trụ sáu phương, màu đỏ hồng với các sắc thái khác nhau, kích thước từ vài mm đến 30mm. Saphir có dạng lăng trụ sáu phương, hai tháp cụt, màu xanh loang lổ, da cam, vàng nhạt, từ bán trong đến trong.

Ruby, saphir trong vùng Lục Yên chứa nhiều bao thể rắn, thành phần calcit, rutil, apatit, spinel, zircon, pyrotin, graphit, hematit, muscovit, tourmalin và có ít các bao thể khí-lỏng.

Chợ đá quý lục Yên
Chợ đá quý lục Yên

Mỏ ruby – saphir Trúc Lâu

Mỏ thuộc hụyện Lục Yên, nằm cách cụm mỏ ruby – saphir Lục Yên 8 – 10 km về phía tây nam. Ruby, saphir ở đây gặp trong đới tiếp xúc biến chất trao đổi giữa đá xâm nhập granit và pegmatit với đá hoa, đá gneis. Trong trầm tích Đệ tứ ở mỏ Trúc Lâu ruby, có hàm lượng trung bình 0,9 g/m3, saphir 1,5 g/m3 và spinel 0,88 – 264 g/m3.

Mỏ ruby – saphir Tân Hương

Mỏ thuộc huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái. Các hạt ruby, saphir có trong các đá syenit, granosyenit, pegmatit, có kích thước 0,1 đến 0,4mm. Trong trầm tích Đệ tứ cũng thấy có nhiều ruby, saphir.

Ở mỏ Tân Hương, ruby chiếm vị trí công nghiệp chủ đạo. Ruby ở đây có dạng hạt méo mó, đẳng thước, lăng trụ dài, có kích thước từ 1 đến 19 mm, từ nửa trong đến trong. Saphir dạng mảnh vỡ, lăng trụ cụt, kích thước 4 – 28 mm, từ nửa trong đến trong. Ruby có màu đỏ hồng, đỏ tía; saphir có màu xanh lam loang lổ, hồng nhạt phớt xanh, phớt vàng.

Khai thác Ruby ở mỏ Tân Hương
Khai thác Ruby ở mỏ Tân Hương

Các đá ruby, saphir ở đây thường chứa các bao thể rutil, ilmenit, zircon, apatit. bơmit, oxyt sắt, mica, silimanit.

Đặc biệt, ở khu mỏ Tân Hương, năm 1997 Công ty Đá oụý và Vàng Yên Bái thuộc Tổng công ty Đá Quý và Vàng Việt Nam đã khai thác được viên đá ruby màu đỏ đẹp có chất lượng cao, kích thước lớn bằng quả bưởi, nặng 2,1 kg. Tổng Công ty Đá quý và Vàng Việt Nam đã tách 1 mảnh 290 carat từ khối đá này và đem bán đấu giá ở Hội chợ ở Myanmar với giá 290.000 USD.

Khối đá ruby chất lượng cao nậy được đặt tên là Ngôi sao Việt Nam. Được coi là báu vật quốc gia và đã từng được triển lãm ở Hà Nội. Hiện Kho bạc
Nhà nước đang lưu giữ báu vật này cùng với các viên đá ouý giá trị khác.

Đá ruby – sapphir lưu vực sông Mã

Khu vực lưu vực sông Mã còn gọi là phức nếp lồi sông Mã, là một dải kéo dài khoảng 400 km, từ biên giới Việt – Lào đến bờ biển Thanh Hóa, rộng 30-40 km.

Đá ruby và saphir ở đây nằm trong đá basalt và trong đới skarn magnesi, gồm các điểm saphir Điện Biên, saphir – ruby Sông Luồng và ruby – saphir Sông Cao. Trong số các điểm mỏ kể trên thì điểm saphir – ruby Sông Luồng là có triển vọng nhất.

Ở Sông Luồng, saphir, ruby có trong các đới skarn magnesi và trong trầm tích lòng suối hiện đại. Diện tích lớp chứa saphir ở vùng này rộng 1,5 triệu m2. Độ dày lớp sản phẩm là 1,2 m, hàm lượng saphir đạt 2,6 g/m3. Saphia có kích thước từ 0,1 đến 20mm, màu xanh mực Cửu Long phớt tím đến phớt nâu, bán trong đến trong. Ruby ở đây thường rất nhỏ (< I mm), màu đỏ hồng đậm đến đỏ hồng nhạt.

Đá ruby – saphir vùng Quỳ Châu – Quỳ Hợp (Nghệ An)

Diện tích chứa ruby – saphir ở vùng Quỳ Châu – Quỳ Hợp khoảng 300 km2, nằm giữa sông Hiếu và sông Dinh, thuộc cấu trúc nếp lồi lớn Bù Khạng. Các thành tạo chứa ruby, saphir ở đây tập trung chủ yếu ở cánh đông bắc của nếp lồi Bù Khạng,

Đá ruby – sapphir vùng Quỳ Châu – Quỳ Hợp

Cụm mỏ ruby Quỳ Châu
Cụm nầy bao gồm các mỏ Đồi Tỷ, Bản Đung, Bản Ban, Bãi Triệu, Bàn Kiến, Thung Khang, Bản Khum, Bản Khoang, Yên Sinh, Bá Tấn, Khe Can – Pom Lâu, Nam Quỳ Châu, Bản Tát, Bản Thơ – Bản Xát, Trong đó có mỏ Đồi Tý đã khai thác ruby gốc, còn các mỏ khác là khai thác ruby sa khoáng.

Ở Đồi Tỷ, ruby gốc trong đới skarn magnesi. Những đới này được thành tạo do tiếp xúc giữa pegmatit với đá hoa dolomit, có dạng chuỗi thấu kính, chiều dài từ vài mét đến vài trăm mét, chiều dày từ 0,05 đến 3 m.

Trong trầm tích hiện đại eluvi – deluvi phân bố trong các thung lũng suối và ở sườn núi khu vực Quỳ Châu đã phát hiện nhiều ruby và saphir, Ruby sa khoáng có dạng lăng trụ sáu phương, tháp cụt, dạng thùng, kích thước 1,5 – 3,0 mm. Saphir sa khoáng có dạng lăng trụ sáu phương, tang trống, mảnh vỡ. Đặc điểm chung của đá ruby, saphir Quỳ Châu là có gam màu từ không màu đến vàng da cam, hồng, tím đỏ, lục lam với độ đậm nhạt và sắc thái khác nhau và có tính phân đới màu rõ rệt. Các đới màu đỏ, đỏ nâu, hồng tím, lam và không màu thường phân bố song song nhau. Các đới màu có dạng dải, đốm lớn nhỏ khác nhau, phân bố dọc theo mặt tăng trưởng. Kiểu phân đới màu thường là phần bên trong màu đỏ, chuyển dần ra phía ngoài là màu hồng, lam nhạt, lam hoặc ngược lại.

Ruby, saphir Quỳ Châu có các bao thể rắn chủ yếu là apatit, bơmit, phlogopit, zircon, calcit, rutil, monazite, rất ít gặp bao thể khí lỏng,

Trong khu vực Quỳ Châu, ruby chiếm chủ yếu, sau đó là saphir, spinel, beryl và aquamarin. Hàm lượng ruby gốc trong đới skarn magnesi bị dập vỡ phong hoá ở Đồi Tỷ là vài g/m3, ở mỏ Đồi Tỷ – Khe Mét, năm 1992, các thợ mỏ đã tìm được một viên ruby chất lượng cao, nặng 56 carat. Sau đó, ở Hội chợ đá quý Nghệ An, viên ruby này đã bán đấu giá được 562,000 USD. Nghe nói một thương gia Thái Lan đã mua được viên đá quý này đem về nước chế tác và bán được gần 3 triệu USD!

Cụm điểm ruby Quỳ Hợp

Cụm điểm ruby Quỳ Hợp (Nghệ An) bao gồm các điểm ruby Bảo Long, Bản Có, Liên Hợp, Bản Kén, Thung lũng 42, Bản Hang, Sông Con, Na Ca và Châu Cường. Trong khu vực này tìm thấy một số vết lộ đá hoa chứa ruby. Trong các thung lũng suối hoặc sườn núi đã gặp các hạt ruby dạng lăng trụ sáu phương, một hoặc hai tháp cụt, màu đỏ tươi đi kèm với quặng thiếc sa khoáng.

Đá ruby – sapphir vùng Tây Nguyên

Khu vực Tây Nguyên phát triển nhiều đá basalt cao kiềm ở bắc Kon Tum, Xuân Lộc, Plei Ku, Buôn Ma Thuột, Đắc Nông, Vân Hoà, Di Linh. Trong điều kiện nhiệt đới ẩm gió mùa, đá basalt bị xâm thực, phong hoá mạnh, các khoáng vật saphir, ruby… tách ra khỏi đá gốc tích tụ tại chỗ (eluvi) hoặc được rửa trôi, di chuyển xuống sườn núi và thung lũng sông suối dưới dạng deluvi, aluvi. Người ta đã tìm thấy saphir ở Ngọc Yêu (bắc Kon Tum), Ea Heo (Buôn Ma Thuột) Đắk Nông, Tiên Cô, Sơn Điền, Sa Võ (Lâm Đồng), Ma Lâm, Đà Bàn (Bình Thuận)… Saphir có màu xanh đen thẫm, xanh lục, xanh nước biển, xanh da trời, xanh mực Cửu Long, xanh lục vàng và có cả saphir sao.

Saphir Tây Nguyên có các bao thể plagioclas, zircon, pyroclo, columbit, ilmenit, spinel, hcmatit, rutil. Ruby ít phổ biến hơn và đã tìm thấy ở Đắc Long, Ea Hleo, Đơn Dương, Vân Hoà, Chư Sê. Ruby có kích thước 0,8 – 3 mm, màu đỏ hồng, da cam chứa bao thể rutil dạng tóc.

Các thành tạo chứa saphir, ruby vùng Tây Nguyên thường liên quan với các cấu trúc vòm thoải, kiểu điểm nóng trên lục địa, phân bố gần hoặc ngay tại các cấu trúc họng núi lửa. Tổ hợp khoáng vật cộng sinh đi cùng với saphir, ruby là olivin, octocla, zircon, apatit, granat, spinel, titanomagnetit.

Đánh giá chung về tiềm năng đá Ruby – Saphir ở Việt Nam

Qua hơn 20 năm phát hiện, đánh giá tìm kiếm, thăm dò và khai thác ruby, saphia ở Việt Nam chúng ta thấy rõ các điểm sau:

  1. Việt Nam là nước có cấu trúc địa chất thuận lợi cho sự sinh thành đá ruby, saphir.
  2. Chúng ta đã phát hiện ra bốn vùng có chứa ruby – saphir là: lưu vực sông Hồng, lưu vực sông Mã, vùng Quỳ Châu – Quỳ Hợp (Nghệ An) và vùng Tây Nguyên.
  3. Trong các vùng có chứa ruby – saphir thì hai vùng được nghiên cứu tìm kiếm thăm dò nhiều hơn là lưu vực sông Hồng (chủ yếu là Yên Bái) và vùng Quỳ Châu – Quỳ Hợp với hàng tấn trữ lượng ruby – saphir thương phẩm.
  4. Về kích thước, các đá ruby – saphir ở các vùng đã nghiên cứu tìm kiếm thăm dò khai thác nói chung là không lớn, thường chỉ đạt từ vài mm đến vài chục mm. Nhưng cá biệt cũng đã tìm thấy những cục ruby to đẹp, có giá trị cao với kích thước bằng quả trứng chim cút (đạt 56 carat) tới kích thước quả bưởi (đạt 2,1 kg hay 10.500 carat), thậm chí có tảng ruby đạt gần 20 kg. Những viên ruby đạt trên 50 carat có chất lượng cao rất hiếm thấy ở trên thế giới. Đặc biệt các cục ruby đạt hàng chục nghìn carat quả là độc đáo và xứng đáng là báu vật quốc gia. Hy vọng chúng ta còn tìm thấy nhiều cục ruby to hơn nữa.
  5. Về chất lượng ruby, saphir của Việt Nam: Khi biết tin Việt Nam đã phát hiện được ruby ở Yên Bái và Nghệ An, nhiều thương gia và các nhà ngọc học thế giới đã tới tấp bay sang Việt Nam tìm hiểu nghiên cứu. Mùa xuân năm 1991, tạp chí Ngọc học của Mỹ – một tạp chí hàng đầu thế giới đã viết bài về ruby, saphir Việt Nam và đánh giá ruby của ta đạt chất lượng cao, sánh ngang với ruby nổi tiếng của Myanmar. Trên thị trường đá quý thế giới rất khó phân biệt ruby của Việt Nam và ruby của Myanmar.
  6. Đến nay, có thể khẳng định rằng thế giới đã công nhận Việt Nam là nước có tiềm năng lớn về tài nguyên đá ngọc ruby – saphir và được xếp vào nước có ruby chất lượng cao.

    Nguồn: ĐÁ NGỌC

    TS. Hoàng Thế Ngữ – Chủ tịch Hội đá quý Việt Nam

    PGS. TS. Nguyễn Khắc Vinh – Chủ tịch Tổng hội Địa chất Việt Nam

Call Now